Từ ngày 01/10/2026: Tiêu chí “Gia đình văn hóa”, “Thôn, tổ dân phố văn hóa” được nâng tầm

Đổi mới tiêu chí, phù hợp mô hình chính quyền địa phương

Nghị định số 375/2026/NĐ-CP điều chỉnh tên gọi và phạm vi xét tặng danh hiệu theo hướng phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hiện hành. Theo đó, cụm từ “Xã, phường, thị trấn tiêu biểu” được thay bằng “Xã, phường, đặc khu tiêu biểu”, đồng thời quy định khung tiêu chuẩn xét tặng đối với 3 danh hiệu: “Gia đình văn hóa”, “Thôn, tổ dân phố văn hóa”, “Xã, phường, đặc khu tiêu biểu”.

Điểm đáng chú ý là UBND cấp tỉnh được giao quy định chi tiết tiêu chuẩn theo các Phụ lục ban hành kèm theo Nghị định, đồng thời hướng dẫn cụ thể về hồ sơ, thủ tục đề nghị xét tặng các danh hiệu theo quy định của pháp luật về thi đua, khen thưởng. Quy định này tạo điều kiện để các địa phương cụ thể hóa tiêu chí phù hợp với đặc điểm dân cư, điều kiện kinh tế - xã hội và thực tiễn quản lý trên địa bàn, nhưng vẫn bảo đảm thống nhất với khung tiêu chuẩn chung.

“Gia đình văn hóa” không chỉ là danh hiệu, mà là chuẩn mực của đời sống gia đình

Theo Phụ lục I, khung tiêu chuẩn danh hiệu “Gia đình văn hóa” được xây dựng trên 3 nhóm nội dung lớn.

Trước hết là gương mẫu chấp hành tốt chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Các thành viên trong gia đình phải chấp hành chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội; bảo đảm an ninh, trật tự, phòng cháy, chữa cháy và không gây tiếng ồn, độ rung vượt mức cho phép.

Tiếp đó là tích cực tham gia các phong trào thi đua lao động, sản xuất, học tập, bảo vệ an ninh, trật tự, an toàn xã hội của địa phương. Đáng chú ý, tiêu chí mới nhấn mạnh việc tham gia bảo vệ, phát huy giá trị di sản văn hóa, cảnh quan thiên nhiên, bảo vệ môi trường; tham gia các hoạt động từ thiện, nhân đạo, khuyến học, khuyến tài; đồng thời nâng cao hiểu biết về chuyển đổi số, kỹ năng số và sử dụng nền tảng, dịch vụ số phù hợp.

Đặc biệt, danh hiệu hướng tới xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh, trong đó đề cao sự tôn trọng, bình đẳng, yêu thương, chia sẻ giữa các thành viên; thực hiện bình đẳng giới, phòng, chống bạo lực gia đình; bảo đảm vệ sinh, xây dựng không gian sống “xanh - sạch - đẹp” và duy trì việc tập luyện thể dục, thể thao phù hợp với điều kiện thực tế.

“Thôn, tổ dân phố văn hóa”: Văn hóa phải được thể hiện từ cộng đồng

Đối với danh hiệu “Thôn, tổ dân phố văn hóa”, các tiêu chuẩn được thiết kế toàn diện hơn, bao quát cả phát triển kinh tế, đời sống văn hóa, môi trường, chấp hành pháp luật và tinh thần đoàn kết cộng đồng.

Về kinh tế, tiêu chí yêu cầu đời sống kinh tế ổn định và phát triển, thể hiện qua tỷ lệ người trong độ tuổi lao động có việc làm; tỷ lệ hộ nghèo, hộ cận nghèo giảm hoặc duy trì kết quả không còn hộ nghèo, hộ cận nghèo; đồng thời bảo tồn, phát triển nghề truyền thống, làng nghề gắn với gìn giữ bản sắc văn hóa và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Về đời sống tinh thần, địa bàn phải có thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở phù hợp, tổ chức thường xuyên các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao, vui chơi, giải trí lành mạnh; thực hiện tốt công tác hòa giải ở cơ sở, phòng, chống tệ nạn xã hội; bảo tồn và phát huy di sản văn hóa, các hình thức sinh hoạt văn hóa, môn thể thao dân tộc.

Một điểm nhấn quan trọng là vai trò tự quản của cộng đồng dân cư. Các tổ chức tự quản phải hoạt động hiệu quả; người dân cùng tham gia giữ gìn vệ sinh môi trường, phân loại, thu gom, chuyển giao chất thải đúng quy định; xây dựng cộng đồng đoàn kết, tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau, quan tâm chăm sóc người cao tuổi, trẻ em, người có công và người khuyết tật.

Xã, phường, đặc khu tiêu biểu: Lấy hiệu quả quản trị và sự hài lòng của người dân làm thước đo

Đối với danh hiệu “Xã, phường, đặc khu tiêu biểu”, Nghị định đặt ra 6 nhóm tiêu chuẩn, trong đó nổi bật là thực hiện tốt các nhiệm vụ kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội được giao; đời sống kinh tế ổn định và từng bước phát triển; đời sống văn hóa, tinh thần lành mạnh, phong phú; môi trường an toàn, thân thiện, cảnh quan sạch đẹp; chấp hành tốt chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; và sự hài lòng của tổ chức, cá nhân đối với hoạt động của chính quyền địa phương.

Trong đó, tiêu chí về sự hài lòng của tổ chức, cá nhân được thể hiện khá rõ qua các nội dung như kết quả giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công, tinh thần và thái độ phục vụ của cán bộ, công chức, viên chức; việc thực hiện dân chủ ở cơ sở; quản lý nhà nước về môi trường; bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội.

Đáng chú ý, tiêu chí còn yêu cầu triển khai dịch vụ công trực tuyến phục vụ người dân, doanh nghiệp; tổ chức thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở; tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo theo quy định của pháp luật và hướng tới xây dựng xã, phường, đặc khu đạt chuẩn tiếp cận pháp luật.
Văn hóa từ mỗi gia đình đến sức mạnh của cộng đồng

Những điều chỉnh tại Nghị định số 375/2026/NĐ-CP cho thấy yêu cầu xét tặng danh hiệu văn hóa ngày càng chuyển từ “đạt danh hiệu” sang thực chất hóa các chuẩn mực của đời sống. Từ một gia đình chấp hành tốt pháp luật, một khu dân cư đoàn kết, văn minh đến một xã, phường, đặc khu quản trị hiệu quả, tất cả đều hướng tới mục tiêu chung là xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh, nhân văn và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Đặc biệt, việc đưa các nội dung về chuyển đổi số, bảo vệ môi trường, bình đẳng giới, phòng, chống bạo lực gia đình, tự quản cộng đồng, chất lượng dịch vụ công và sự hài lòng của người dân vào khung tiêu chuẩn đã tạo nên diện mạo mới cho công tác xây dựng đời sống văn hóa cơ sở.

Danh hiệu văn hóa vì vậy không chỉ là sự ghi nhận thành tích, mà còn là thước đo mức độ văn minh của từng gia đình, từng cộng đồng và hiệu quả quản trị của chính quyền cơ sở. Đây cũng là cơ sở để các địa phương tiếp tục cụ thể hóa tiêu chí, tổ chức xét tặng danh hiệu thực chất, công khai, minh bạch, tránh hình thức, góp phần xây dựng đời sống văn hóa ngày càng tiến bộ, kỷ cương và giàu bản sắc. 

Nghị định số 375/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 1/10/2026. Đối với hồ sơ đề nghị xét tặng danh hiệu theo Nghị định số 86/2023/NĐ-CP đã được cấp có thẩm quyền thẩm định, hồ sơ tiếp nhận trước thời điểm Nghị định mới có hiệu lực được thực hiện theo quy định chuyển tiếp tại Điều 6.

Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Chủ tịch UBND cấp tỉnh cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan chịu trách nhiệm thi hành Nghị định.

Xem chi tiết  Nghị định 375_2026_ND-CP_30092026-signed.pdf  tại đây.