Xã Nghĩa Trụ, tỉnh Hưng Yên mảnh đất “Địa linh nhân kiệt - Quê hương anh hùng - Vùng đất văn hiến’’

         Nghĩa Trụ là mảnh đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng; nơi hội tụ hài hòa giữa chiều sâu di sản và sức sống thời đại, xứng đáng với danh xưng: "Địa linh nhân kiệt - Quê hương Anh hùng - Vùng đất văn hiến". Tự hào là quê hương của đồng chí Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam Tô Lâm. Xã Nghĩa Trụ là nơi đã sản sinh và hun đúc nên nhiều bậc tiền bối cách mạng, nhà trí thức yêu nước, dòng họ khoa bảng tiêu biểu, có nhiều đóng góp quan trọng cho sự nghiệp dựng nước và giữ nước của dân tộc. Trong các cuộc kháng chiến chống thực dân, đế quốc và trong thời kỳ đổi mới, xây dựng đất nước, nhân dân Nghĩa Trụ luôn phát huy ý chí kiên cường, tinh thần cách mạng, lòng yêu nước nồng nàn, bền bỉ hy sinh vì độc lập dân tộc và lý tưởng xã hội chủ nghĩa. Với những đóng góp to lớn đó, xã Nghĩa Trụ vinh dự được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý “Xã Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân” - niềm tự hào và là di sản tinh thần thiêng liêng của các thế hệ hôm nay và mai sau.

       Được hình thành sau năm 1945, đặt theo tên dòng sông Nghĩa Trụ chảy qua địa bàn. Trước năm 1999, xã trực thuộc huyện Mỹ Văn (cũ). Ngày 24/7/1999, theo Nghị định số 60/1999/NĐ-CP của Chính phủ, xã Nghĩa Trụ được chuyển về huyện Văn Giang sau khi huyện được tái lập. Ngày 01/7/2025, xã được thành lập trên cơ sở sáp nhập 3 xã: Long Hưng, Nghĩa Trụ và Vĩnh Khúc theo  Nghị quyết số 1666/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Hưng Yên. Xã Nghĩa Trụ hiện có 27 thôn, diện tích tự nhiên khoảng 22,8 Km²; quy mô dân số khoảng 46.500 nhân khẩu và 12.500 hộ dân sinh sống.

        Nghĩa Trụ còn được biết đến là cái nôi văn hóa - tín ngưỡng - tôn giáo lâu đời, với hệ thống di tích lịch sử văn hóa phong phú, nhiều công trình có giá trị đặc biệt về lịch sử, tâm linh, kiến trúc nghệ thuật, được xếp hạng di tích cấp Quốc gia, cấp tỉnh. Nổi bật có thể kể đến: đình Ngu Nhuế, đình Nhân Vực, đình Ngọc bộ - nơi thờ Thành hoàng, các vị tiền hiền khai khẩn, kiến thiết vùng đất; đền- chùa Khúc Động, chùa Xuân Cầu, đình - chùa Sở Đông  không gian sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng mang đậm dấu ấn Phật giáo làng quê Bắc Bộ; Đặc biệt, trên địa bàn xã hiện còn lưu giữ nhiều địa chỉ đỏ, nhà truyền thống, nhà lưu niệm có giá trị to lớn về giáo dục truyền thống cách mạng, trong đó: Khu lưu niệm liệt sỹ Tô Hiệu - người chiến sỹ cộng sản kiên trung, tấm gương sáng về lý tưởng sống, tinh thần bất khuất trong ngục tù đế quốc; địa điểm lưu niệm đồng chí Lê Văn Lương - nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, người con ưu tú của quê hương; Nhà thờ Anh hùng lực lượng vũ trang Nhân dân Tô Quyền - tấm gương chiến đấu anh dũng, lập nhiều chiến công trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước; Nhà thờ họ Đỗ một dòng họ khoa bảng có một 1 vị đỗ Trạng nguyên (Đỗ Tông), và 02 vị Tiến sĩ (Đỗ Nhân và Đỗ Tấn). Đây không chỉ là các địa chỉ đỏ có giá trị lịch sử sâu sắc, mà còn là nguồn lực văn hóa đặc biệt có thể kết nối thành tuyến giáo dục truyền thống, trải nghiệm lịch sử - cách mạng phục vụ thế hệ trẻ, đồng thời phát triển du lịch văn hóa - tâm linh trong tương lai.

        Nằm ở phía Bắc tỉnh Hưng Yên, có vị trí địa lý thuận lợi trong giao lưu, kết nối vùng. Ranh giới địa lý của xã như sau: Phía đông bắc giáp xã Như Quỳnh; Phía bắc giáp xã Phụng Công; Phía tây nam giáp xã Văn Giang; Phía nam giáp các xã Hoàn Long và Nguyễn Văn Linh. Xã có hệ thống giao thông quan trọng đi qua như: Tuyến cao tốc Hà Nội - Hải Phòng; Đường Tô Quyền (nối Quốc lộ 5 với tuyến Hà Nội - Hưng Yên); Đường Tô Hiệu (nối đường Tô Quyền với tỉnh lộ 376); Tỉnh lộ 382B (đường gom cao tốc); Tuyến vành đai 3,5 Hà Nội (đang triển khai); Tuyến đường thủy qua sông Bắc Hưng Hải.

         Không chỉ giầu truyền thống văn hóa lâu đời. Nghĩa Trụ còn là quê hương  cách mạng, yêu nước, hiếu học. Từ ngàn đời nay, con em trong xã luôn coi trọng việc học, lấy đạo lý “tôn sư trọng đạo” làm gốc rễ, nhiều dòng họ khoa bảng, nhiều thế hệ học sinh đỗ đạt cao, góp mặt trong các lĩnh vực quan trọng của Đảng, Nhà nước, Quân đội, Công an và ngành giáo dục - khoa học cả nước. Nhiều người con ưu tú trưởng thành từ mảnh đất này đã và đang giữ những trọng trách cao trong hệ thống chính trị và xã hội Việt Nam.

        Trong những năm qua, dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng ủy - HĐND -  UBND - Ủy ban MTTQVN xã, cùng sự đồng lòng của Nhân dân. xã Nghĩa Trụ đã có sự phát triển nhanh chóng về kinh tế và đô thị. Nhiều dự án lớn đã và đang triển khai, góp phần làm thay đổi diện mạo địa phương, nâng cao đời sống nhân dân. Tiêu biểu như: Khu đô thị Vinhomes The Empire; Khu đô thị Vinhomes The Crown.  Kinh tế tiếp tục phát triển bền vững, chuyển dịch theo hướng nông nghiệp sạch - dịch vụ - thương mại. Cơ sở hạ tầng được đầu tư đồng bộ: giao thông nông thôn, trường học, trạm y tế, điện - nước, nhà văn hóa đều được nâng cấp hiện đại, phục vụ tốt đời sống Nhân dân. Văn hóa - xã hội có nhiều khởi sắc, các hoạt động văn nghệ, thể thao, lễ hội truyền thống được bảo tồn và phát huy hiệu quả. An ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được giữ vững; đời sống Nhân dân ổn định và ngày càng nâng cao về vật chất lẫn tinh thần.

          Tự hào quá khứ - Vững bước tương lai, xã Nghĩa Trụ hôm nay tiếp tục khẳng định vị thế là địa phương giàu tiềm năng, nhân lực, trí tuệ, với quyết tâm chính trị cao, hành động quyết liệt, phát huy truyền thống quê hương cách mạng, quê hương của Tổng Bí thư Tô Lâm - người con ưu tú của đất nước, của Nhân dân Hưng Yên. Xã đang từng bước phát triển theo hướng hiện đại, bền vững, văn minh, xứng đáng là điểm sáng về kinh tế - văn hóa - xã hội của tỉnh Hưng Yên trong thời kỳ hội nhập và phát triển.